Het Paradijs van Zijn Moeder

Door JAN LEPELTAK


INDISCHE CHOREOGRAAF GERARD MOSTERD OVER ZIJN NIEUWSTE INTERNATIONALE DANSTOURNEE PARADISE… A WOMAN?

In zijn nieuwe dansvoorstelling brengt Gerard Mosterd voor het eerst de traditionele dansvormen van de Minangkabau uit West-Sumatra naar Nederland. De eigentijdse multimedia dansvoorstelling is gebaseerd op de West-Sumatraanse mythe van Bundo Kanduang, waarin de moederfiguur een centrale rol speelt. Voor Gerard vormt Indonesië, het geboorteland van zijn moeder, het onderbewustzijn van Nederland. Zijn jongste voorstelling vormt een zoektocht naar het paradijs van zijn moeder.  In de donkere tropenavond rijden we door de levendige straten van Depok, in het zuiden van Jakarta. Jonge Indonesische studenten nuttigen nasi uduk of pecel lele in talloze warungs langs de weg. Verscholen achter een woningcomplex rond de studio’s van de Indonesische tv-zender TVRI, leidt een smal paadje ons naar een mysterieus stel huizen. Mijn Indonesische reisgenoten lijken te huiveren als we in de dampende en spookachtige avondmist de auto uitstappen.  ‘De stille kracht is hier duidelijk aanwezig,’ verklaart de Indische choreograaf.

Gerard Mosterd, die ons bij’een enorme villa verwelkomt. We dalen een heuvel af en zien plotseling overal kleine lichtjes opdoemen. Gerard leidt ons een ruimte binnen waar jonge dansers hun lichamen op Indonesische ritmes bewegen. Ze lijken in trance. In deze dansstudio werken Gerard en de wereldbe-roemde Sumatraanse choreograaf Boi G. Sakti al twee rnaanden tot in de late avonduurtjes aan hun nieuwevoorstelling Paradise… a woman?. Hun internationale gezelschap bestaat uit Indonesische, Spaanse, Portugese en Japanse dansers. De afgelopen weken van voorbereiding waren een beproeving, vertelt Gerard. ‘Het was een emotionele rollercoaster. Een voorstelling voorbereiden in Indonesie is in niets vergelijkbaar met de manier waarop een dansstuk voorbereid wordt in Nederland. Ik weet niet wat het is. Misschien is het die stille kracht. Hier in Jakarta zijn een heleboel dingen die in Nederland vanzelfsprekend zijn onzeker: het weer, de elektriciteitstoevoer, transport, de communicatie. Zo ging bijvoorbeeld de eerste dag al mijn muziekapparatuur stuk. Er was al die tijd ook geen airco. Het was voor mij een van de zwaarste voorbereidingen ooit’.

INDISCHE ROOTS

Gerard, geboren in 1964 te Amersfoort, groeide op zoals de meeste kinderen van Nederlands-Indonesische ouders: tussen twee werelden in. In 1985 voltooide hij zijn dansopleiding aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag, en maakte hij naam als professioneel danser bij internationale topgezelschappen. Hij danste bij onder andere bij het London Festival Ballet, het Basel Ballet en het Koninklijk Ballet van Vlaanderen. Maar met 260 voorstellingen per jaar zag Gerard maar weinig van het glamourleven in steden als Parijs en Londen, waar hij lange tijd woonde. Na elf jaar op hoog niveau te hebben gedanst, hield hij het voor gezien.  Hebben bereikt, weer terugkeren naar hun moederland.  Daardoor heft de Minangkabau briljante handelaren, advocaten en politici voortgebracht.  Neem bijvoorbeeld Sjahrir en Hatta, de founding fathers van de Indonesische republiek, die samen met Soekarno het huidige Indonesische politieke bestel grotendeels vormgaven.  De involoed van de Minangkabau is in veel opzichten prominent aanwezig op Java.’

INDRUKWEKKENDE DANSERS

Gusmiati Sakti en Boi G. Sakti zijn belangrijke voorbeelden van getalenteerde dansers uit de Minangkabause traditie.  Maar ook de jongste generatie dansers heft grote indruk gemaakt op Gerard.  ‘In de specifieke Minangkabau dansstijl worden hier onwaarschijnlijk geode prestaties geleverd.  Ik heb hier indrukwekkende dansers gezien, zoals Davit Fitrik uit West-Sumatra.  Zijn overgave en emotionele intensiteit zijn enorm.  De manier van dansen in de Minangkabau is complete anders dan de Javaanse en Balinese dansen.  Het is veel gepassioneerder.  De dans vormt tevens onderdeel van de mystereuze filosofie van jamuan bisu oftewel ‘stille toewijding’.  De dans is grotendeels geïnspireerd op de natuur en de dood, en is onlosmakelijk verbonden met de matriarchale cultuur van de Minangkabau.  De vraag:”waar is onze moeder?” vormt zowel voor mij als voor Boi een belangrijk thema in onze gezamenlijke choreografie.’  Ook de Sumatraanse mythe van Bundo Kanduang, een machtige koningin en moeder-figuur, is in de voorstelling verwerkt. ‘In deze mythe staat de moederfiguur centraal.  De voorstelling gaat ook in op de matriarchale cultuur en op de rol van de vrouw vandaag de dag.  Boi is hierin pessimistischer dan ik, maar we geven elkaar als choreografen de ruimte voor een eigen perspectief.  Het oude paradijs van onze moeders in niet meer, maar ik voel dat Indonesië momenteel een evolutie doormaakt.  Mede door digitale netwerken en de voortschrijdende ontwikkeling onststaan op allerlei gebieden nieuwe benaderingen.  Indonesië is zich in rap tempo aan het ontwikkelen en is steeds beter op de hoogte van internationale trends.  Ik zie dat zich een niew bewustzijn ontwikkelt.  De wereld wordt veel kleiner.’

‘De Nederlandse cultuur van organisatie en planning moestgedeeltelijk ruimte maken voor lndonesische improvisatie

NETHERLAND & INDONESIË

Ondanks dat er door voortschrijdende technologische ontwikkelingen steeds meer sprake is van een mondiale global village, ziet Gerard duidelijke verschillen tussen Nederland en Indonesië.  ‘Het grote verschil tussen arm en rijk hier vind ik moeilijk te accepteren.  Welke regering staat toe dat kinderen op straat moeten bedelen om geld? Waarom blijven deze kinderen thuis en gaan ze niet naar school? Ook op cultureel gebied is er een groot contrast tussen Netherland en Indonesië.  Vooral qua esthetiek.  “Eigentijds” houdt hier heel iets anders in dan in Nederland.  Hier gebruikt men bijvoorbeeld juist vaak nog traditionele objecten op hettoneel.  Waarom moet je in veel Inondesische dansen ook nu nog een masker gebruiken? Dat is interessant – de symboliek van het masker is immers het verbergen van de realiteit.  In de dans zijn de bewegeingen hier over het algemeen minder los dan bij ons,  meer gebonden aan conventies.  De verbeelding is hier aan de macht en dat is het Nederlandse onderbewustzijn.  Hier is Nederland alom vertegenwoordigd, in de taal, de gebouwen en het alledaagse leven.  Ook voel je het verdriet van zowel de Nederlandse asls de Indonesische kant dat Nederland de archipel heeft moeten loslaten.  De koloniale periode is niet louter iets negatiefs geweest.  Indonesische jongeren voelen de band met Nederland minder, maar ze weten wel dat hun opa’s en oma’s perfect Nederlands spraken.’

ONDERBEWUST DANSEN

Gerard oogt tevreden over de hevige inspanningen van zijn groep jonge dansers afkomstig uit alle windstreken. Op het podium ziet hij zijn eigen Nederlands-Indonesische achterggrond tot leven komen.  Indonesië is de intensiteit van de dans belangrijker dan een perfect uitgevoerde techniek.  Spontaniteit en verbeeldingkracht staan centraal’

Twee Indonesische dansers van Gumaran Sakti oefenen in de dansstudio van Boi G. Sakti in Depok

Die twee werelden zijn volgens hem onlosmakelijk met elkaar verbonden.  ‘Indonesië verankerd in het onderbewustzijn van Nederland. Het onderbewustzijn is per definitie chaotisch, zoals droombeelden die we zelf moeten interpreteren. In het Westerse ballet weerspiegelen de verticale vormen die steeds verder van de grond komen, de patriarchale, hiërarchiesche geschiedenis.  Balletdansers gaan hoog de lucht in.  Indonesische dansvormen en ook die van de Minangkabau zijn horizontaal gericht.  De dansers bewegen zich op hetzelfde niveau als wij, met de voeten op de grond.  Hierdoor ontstaat een gedeelde band. Bij Indonesische dans komt de energie vanuit de grond.  Horizontaal kun je vergelijken met het platteland, waar mensen een gelijk bestaan hebben, terwijl verticaal staat voor de grote stad waar mensen nieteens meer weten hoe een grassprietje ruikt.’

Voor de Nederlandse choreograaf en zijn Indonesische collega vormden de twee maanden van repetitie in Jakarta een kort tijdsbestek, waarbinnen relatief veel moest gebeuren.  Iedere week kwamen de premières in Indonesië en Nederland een stukje dichterbij.  Gerards beoogde (Nederlandse) insteek van strakke organisatie en planning moest in praktijk dikwijls ruimte maken voor Indonesische improvisatie.  ‘Indonesiërs zijn improvisators pur sang.  Hun talenten verbazen me elke keer weer.  Er wordt minder om techniek gegeven:  het draait om rasa oftewel ‘gevoel’.  In Indonesië is de intensiteit van de dans belangrijker dan een perfect uitgevoerde techniek.  Spontaniteit en verbeeldingkracht staan centraal tijdens een voorstelling.’

Vaanond, tijdens de dansrepetities, brengen frisse tropische regenbuien aangename verkoeling.  Het zweet gutst van de gespierde lichamen van de diep geconcentreerde dansers.  Gerard droogt de keliene bank die voor de dansvloer staat af, en nodigt me uit te gaan zitten.  Wil hij met zijn nieuwe voorstelling nog een speciale boodschap uitdragen? Daar wil hij niet van weten.  ‘Je moet in mijn ogen de universele taal van dans niet expliciet zijn en geen dringende maatschappelijke boodschap af willen geven.  Dat laat ik liever aan de imamas, de priesters en de politici over.  Maar ik weet wel waar het in de Indonesische dansvormen om draait.  Jij en ik zitten hier samen, met onze voeten op dezelfde grond.  Net zoals de dansers op de dansvloer die je hier voor je ziet.  Die grond waar we allemaal met onze voeten op staan, schept een gemeenschappelijke band tussen ons.  Dat gemeenschappelijke is hier in Indonesië het allerbelangrijkst.  Daarom voel ik me hier thuis.’

LEFT: Boi G. Sakti is afkomstig uit Batusangkar in West-Sumatra waar hij de pentjak silat van jongsaf aan leerde. RIGHT: De jongste generatie dansers uit Minang hebben een grote indruk gemaakt op Gerard Mosterd.

De internationale tour van Paradise…a woman?
Ging afgelopen september van start in Solo, Centraal-Java.  Daarna trad de groep achtereen-Volgens op in Thailand, Singapore en Maleisië. Op 10 Oktober vindt de Nederlandse première plaats In theater De Lieve Vrouw in Amersfoort, en op 19 Oktober is de voorstelling te zien in Theater Frascati In Amsterdaam.  Na veertig optredens in heel Nederland zal de voorstelling in december ook in Duitsland en Denemarken te zien zijn.
Voor meer informatie: www.gerardmosterd.com of www.gumarangsakti.com